Daeth cynhadledd ddiweddar ‘Cyflwr y Cyfryngau yng Nghymru‘ â’r problemau sy’n wynebu newyddiaduraeth yn amlwg. Rydyn ni bellach wedi cyrraedd pwynt tyngedfennol yng Nghymru – gyda swyddi, mynediad at wybodaeth ddibynadwy a chraffu gwleidyddol i gyd dan fygythiad. Ond mae her arall hefyd: yr effaith ar gysylltiadau â’r cyfryngau.
Does neb eisiau bod y person yno sy’n swnio’n ofnadwy o hen ffasiwn wrth sôn am ‘fod yn fwy digidol’.
Ond mae effeithiau ehangach ‘symud ar-lein’ ymhell o fod drosodd.
I lawer, mae newyddion teledu a radio yn dal i fod yn bwysig. Mae Mam-gu yn dal i wrando ar y newyddion am chwech o’r gloch. Mae Tad-cu yn dal i brynu ei bapur newydd. Hyd yn oed ar-lein, mae brandiau traddodiadol yn dal i gyrraedd cynulleidfaoedd mawr, er gwaethaf cystadleuaeth gan ddylanwadwyr a llwyfannau newydd.
Mae newid yn parhau i ddigwydd. Felly, i ble rydym ni’n anelu?
Os nad ydyn ni’n yn ofalus, bydd cyfryngau gwasanaeth cyhoeddus yn troi’n rhywbeth ymylol. Bydd y rhan fwyaf o bobl yn wynebu môr o wybodaeth amheus, wedi’i llywio gan algorithmau cwmnïau technoleg mawr. Bydd hyd yn oed llai o bobl yn deall sut mae democratiaeth Cymru yn gweithio. Bydd gwleidyddion yn osgoi craffu. Bydd materion pwysig yn cael eu hanwybyddu.
Ble nesaf i’r cyfryngau newyddion?
Un peth a arhosodd yn fy nghof o’r gynhadledd oedd diffyg gweledigaeth gadarnhaol yn y diwydiant, gydag ambell eithriad.
Dydw i ddim yn gwneud y pwynt hwn fel beirniadaeth, oherwydd mae’n gwbl ddealladwy.
Mae’r BBC yn gwneud toriadau mawr yng Nghymru, wrth i gwestiwn mawr hongian dros ei fodel ariannu. Mae S4C yn wynebu her debyg, gyda’i gyllid wedi’i leihau ac yn dibynnu bellach ar y ffi trwydded hefyd. Ac mae cyfryngau masnachol fel Reach/Wales Online yn ceisio defnyddio paywalls i fynd i’r afael â’r golled o arian hysbysebu i gwmnïau fel Google.
Eto i gyd, fel y dywedodd y Prif Weinidog ar ddechrau’r dydd, mae newyddiaduraeth yn bwysig. Mae Llywodraeth Cymru yn cymryd camau i geisio datganoli darlledu a chyfathrebu. Ond hyd yn oed os bydd hyn yn digwydd, bydd yn cymryd amser, ac ni fydd yn ‘bwled arian’ i ddatrys y materion hyn.
Yr effaith ar waith cyfathrebu
Diolch i Hyfforddiant NUJ Cymru am fy ngwahodd i gynnal gweithdy yn y digwyddiad. Dewisais fynd i’r afael â’r cwestiwn o sut mae pobl cysylltiadau cyhoeddus a chyfathrebu yn ymateb i’r chwyldro hwn, wrth iddo barhau i ddatblygu.
Er nad yw’n iach i newyddiaduraeth a chysylltiadau cyhoeddus fod yn rhy agos, mae’r ddau yn dibynnu ar ei gilydd. Ym maes cyfathrebu, rydyn ni wedi dibynnu ar gyfryngau newyddion fel cyfrwng cost-effeithiol a pharchus i hysbysu a dylanwadu ar y cyhoedd.
I baratoi ar gyfer y diwrnod, gofynnais i newyddiadurwyr a gweithwyr cyfathrebu o Gymru rannu eu profiadau. Daeth themâu allweddol i’r amlwg:
- Newyddiadurwyr dan bwysau – mae hyn yn ei gwneud hi’n anoddach meithrin perthnasoedd, gyda’r cyfryngau’n fwy dibynnol ar bobl gyfathrebu i gynnig penawdau cryf, astudiaethau achos a chynnwys
- Algorithmau a chliciau – mae angen i bobl gyfathrebu ddarparu straeon a chynnwys a fydd yn gyrru traffig ac ymgysylltiad, nid yn unig ar wefannau cyfryngau ond hefyd ar y sianeli cymdeithasol a redir gan gyfryngau traddodiadol. Ni fydd datganiad i’r wasg yn unig yn ddigon ar gyfer fideo byr. Yn aml mae angen astudiaethau achos cryf a phenawdau sy’n sbarduno chwilfrydedd a dadl.
- Yn gysylltiedig â’r uchod – mae’n mynd yn anoddach gwerthu straeon
- Risgiau – mwy o bwyslais ar gywiro camgymeriadau ac amddiffyn pobl sy’n astudiaethau achos rhag cam-drin ar-lein
Beth yw’r atebion?
I gyfathrebwyr, rwy’n credu bod yna ychydig o wersi yma:
- Byddwch yn strategol. Deallwch y dirwedd gyfryngol, a sut a phryd y gallwch ddefnyddio cysylltiadau â’r cyfryngau. Ac yn yr un mor bwysig – pryd i beidio â gwneud hynny.
- Byddwch yn fwy tebyg i newyddiadurwr. Nid dim ond i greu eich cynnwys eich hun, ond hefyd i greu straeon gwell i’w cynnig i’r cyfryngau. Mae hyn yn cynnwys cryfhau sgiliau ysgrifennu a datblygu astudiaethau achos pwerus. Cefnogwch eich cydweithwyr i fod yn siaradwyr effeithiol. Deallwch beth sy’n gwneud pennawd deniadol. Rhowch bobl gyffredin yn gyntaf.
- Buddsoddwch mewn perthnasoedd â newyddiadurwyr. Nid rhywbeth newydd ydy hyn, ond mae’n bwysicach nag erioed. Peidiwch â chynhyrchu datganiadau i’r wasg ar hap, heb darged penodol. Dewch i adnabod gohebwyr a chynhyrchwyr, a gwrandewch ar yr hyn sydd ei angen arnynt.
Diolch yn fawr i’r NUJ ac i bawb a gymerodd ran yn y gynhadledd. Diolch hefyd i’r rhai a ddaeth i fy ngweithdy ac a rannodd eu barn a’u cwestiynau. A diolch i bawb ohonoch a ymatebodd i fy arolwg.
Os ydych chi eisiau mwy o flogiau fel hwn, tanysgrifiwch i’m cylchlythyr isod. A rhowch wybod beth dych chi’n feddwl yn y sylwadau.